Zdanie i równoważnik zdania — klasa 4: ćwiczenia, kartkówka i sprawdzian
Wypowiedzenie to każda wypowiedź, która ma sens i kończy się kropką, pytajnikiem albo wykrzyknikiem. Jeśli ma orzeczenie, jest zdaniem. Jeśli nie ma orzeczenia, jest równoważnikiem zdania.
szukaj czasownika w formie osobowej
Co trzeba umieć
- Odróżnić zdanie (ma orzeczenie) od równoważnika zdania (nie ma orzeczenia).
- Rozpoznać wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazujące.
- Przekształcić równoważnik w zdanie: Cisza! → Bądźcie cicho!
- Wiedzieć, że wypowiedzenie z samym bezokolicznikiem (Nie deptać trawników.) to równoważnik.
- Rozpoznać zdanie pojedyncze (jedno orzeczenie) i złożone (co najmniej dwa).
Ściąga: rodzaje wypowiedzeń
Ściąga do druku| Wypowiedzenie | Po czym poznać | Przykład |
|---|---|---|
| zdanie pojedyncze | ma jedno orzeczenie | Pada śnieg. |
| zdanie złożone | ma co najmniej dwa orzeczenia | Pada śnieg i wieje wiatr. |
| równoważnik zdania | nie ma orzeczenia | Zimowy poranek. Cisza! Do tablicy! |
| oznajmujące | informuje, kończy się kropką | Jutro jest test. |
| pytające | pyta, kończy się pytajnikiem | Czy jutro jest test? |
| rozkazujące | wydaje polecenie albo prosi | Przygotuj się na test! |
Rozbiór na kolorowo
Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.
Zdania i rozwiązania
Zdanie czy równoważnik
- Pada deszcz. (zdanie) Zimny, listopadowy wieczór. (równoważnik zdania) Wszyscy siedzą w domu. (zdanie)
- Cisza! (równoważnik zdania) Otwórzcie zeszyty. (zdanie) Temat lekcji: równoważnik zdania. (równoważnik zdania)
- Na ławce śpi kot. (zdanie) Obok miska z mlekiem. (równoważnik zdania) Kot nagle się budzi. (zdanie)
- Nie deptać trawników. (równoważnik zdania) Uwaga, zły pies! (równoważnik zdania) Pies naprawdę szczeka. (zdanie)
- Kiedy wrócisz? (zdanie) Za godzinę. (równoważnik zdania) Czekam na ciebie. (zdanie)
- Jaki piękny dzień! (równoważnik zdania) Słońce świeci od rana. (zdanie)
Cel wypowiedzi
- Jutro piszemy kartkówkę. (oznajmujące) Czy umiesz już równoważniki? (pytające) Powtórz je dziś wieczorem! (rozkazujące)
- Podaj mi ołówek. (rozkazujące) Gdzie jest gumka? (pytające) Leży na biurku. (oznajmujące)
- Otwórz okno! (rozkazujące) Jest bardzo duszno. (oznajmujące) Może wyjdziemy na dwór? (pytające)
Pułapki z kartkówki
Kartkówka i sprawdzian do druku
Zdanie pojedyncze, złożone i równoważnik — kartkówka, klasy 4–6
PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.
Dla nauczyciela
Zabawa „dopisz orzeczenie”: uczniowie zamieniają równoważniki z szyldów i ogłoszeń (Nie palić. Wejście od podwórza. Zamknięte.) w pełne zdania. Rozbiór ma dwa tryby: zdanie czy równoważnik oraz cel wypowiedzi.
Pytania
Co to jest równoważnik zdania? Przykłady
Równoważnik zdania to wypowiedzenie bez orzeczenia, które mimo to ma pełny sens. Przykłady: Cisza! Piękny dzień. Do tablicy! Nie deptać trawników.
Jak odróżnić zdanie od równoważnika zdania?
Poszukaj orzeczenia, czyli czasownika w formie osobowej (piszę, padał, przyjdzie). Jest — to zdanie. Nie ma — to równoważnik.
Czy bezokolicznik jest orzeczeniem?
W wypowiedzeniach takich jak „Nie palić” czy „Zamykać drzwi” — nie, to równoważniki zdania. Bezokolicznik bywa natomiast częścią orzeczenia złożonego, np. „Muszę iść”.
Jakie są rodzaje wypowiedzeń ze względu na cel?
Oznajmujące (informują), pytające (pytają) i rozkazujące (wydają polecenie albo proszą). Każde z nich może być zdaniem albo równoważnikiem zdania.