Do druku
Ściągi z gramatyki do druku
Każdy temat ma jedną tabelę, która mieści się na pół kartki. Wejdź w ściągę z listy i wydrukuj ją przyciskiem drukowania w przeglądarce — wydrukuje się tylko ta jedna.
ściąga na lodówkę, nie pod ławkę ;)
Części mowy — klasa 4
Ćwiczenia i kartkówka →| Część mowy | Pytania | Co oznacza | Przykłady |
|---|---|---|---|
| rzeczownik | kto? co? | osoby, zwierzęta, rzeczy, zjawiska, uczucia | mama, pies, deszcz, radość |
| czasownik | co robi? co się z nim dzieje? | czynności i stany | biegnie, śpi, rośnie |
| przymiotnik | jaki? jaka? jakie? który? czyj? | cechy | zielony, wesoła, szkolne |
| przysłówek | jak? gdzie? kiedy? | okoliczności czynności; nie odmienia się | szybko, daleko, jutro |
| liczebnik | ile? który z kolei? | liczbę i kolejność | pięć, trzeci |
| zaimek | zastępuje inną część mowy | wskazuje, nie nazywa | ja, ten, mój, tam |
Rzeczownik — klasa 4
Ćwiczenia i kartkówka →| Co sprawdzamy | Jak sprawdzić | Przykłady |
|---|---|---|
| rodzaj męski | dopowiedz „ten” | ten stół, ten kot, ten tata |
| rodzaj żeński | dopowiedz „ta” | ta lampa, ta mysz, ta noc |
| rodzaj nijaki | dopowiedz „to” | to okno, to zwierzę, to imię |
| liczba pojedyncza | jedna osoba lub rzecz | dziecko, liść |
| liczba mnoga | wiele osób lub rzeczy | dzieci, liście |
| rzeczownik własny | konkretna nazwa, wielka litera | Kraków, Burek, Bałtyk |
| rzeczownik pospolity | nazwa ogólna | miasto, pies, morze |
Odmiana przez przypadki — klasa 4
Ćwiczenia i kartkówka →| Przypadek | Pytania | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| mianownik | kto? co? (jest) | kot | koty |
| dopełniacz | kogo? czego? (nie ma) | kota | kotów |
| celownik | komu? czemu? (się przyglądam) | kotu | kotom |
| biernik | kogo? co? (widzę) | kota | koty |
| narzędnik | (z) kim? (z) czym? (idę) | kotem | kotami |
| miejscownik | o kim? o czym? (myślę) | kocie | kotach |
| wołacz | o! (zwracamy się) | kocie! | koty! |
Czasownik — klasa 4
Ćwiczenia i kartkówka →| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. osoba | (ja) czytam | (my) czytamy |
| 2. osoba | (ty) czytasz | (wy) czytacie |
| 3. osoba | (on, ona, ono) czyta | (oni, one) czytają |
Przymiotnik — klasa 4
Ćwiczenia i kartkówka →| Stopniowanie | Stopień równy | Stopień wyższy | Stopień najwyższy |
|---|---|---|---|
| proste | miły | milszy | najmilszy |
| proste | wysoki | wyższy | najwyższy |
| opisowe | interesujący | bardziej interesujący | najbardziej interesujący |
| nieregularne | dobry | lepszy | najlepszy |
| nieregularne | zły | gorszy | najgorszy |
| nieregularne | duży | większy | największy |
| nieregularne | mały | mniejszy | najmniejszy |
Podmiot i orzeczenie — klasa 4
Ćwiczenia i kartkówka →| Część zdania | Pytanie | Jak podkreślamy | Przykład |
|---|---|---|---|
| podmiot | kto? co? | jedna linia | Kot śpi. |
| orzeczenie | co robi? co się z nim dzieje? | dwie linie | Kot śpi. |
| podmiot domyślny | kto? — nie ma go w zdaniu | dopisujemy w nawiasie | Czytam. → (ja) |
| związek główny | podmiot + orzeczenie | — | kot śpi |
Zdanie i równoważnik zdania — klasa 4
Ćwiczenia i kartkówka →| Wypowiedzenie | Po czym poznać | Przykład |
|---|---|---|
| zdanie pojedyncze | ma jedno orzeczenie | Pada śnieg. |
| zdanie złożone | ma co najmniej dwa orzeczenia | Pada śnieg i wieje wiatr. |
| równoważnik zdania | nie ma orzeczenia | Zimowy poranek. Cisza! Do tablicy! |
| oznajmujące | informuje, kończy się kropką | Jutro jest test. |
| pytające | pyta, kończy się pytajnikiem | Czy jutro jest test? |
| rozkazujące | wydaje polecenie albo prosi | Przygotuj się na test! |
Części zdania — klasa 5
Ćwiczenia i kartkówka →| Część zdania | Pytania | Jak podkreślamy | Przykład |
|---|---|---|---|
| podmiot | kto? co? | jedna linia | Kot śpi. |
| orzeczenie | co robi? co się z nim dzieje? | dwie linie | Kot śpi. |
| dopełnienie | pytania przypadków (bez mianownika i wołacza) | linia przerywana | Czytam książkę. |
| przydawka | jaki? który? czyj? ile? z czego? | linia falista | czerwony długopis |
| okolicznik | gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? | kropka-kreska | Piszę starannie. |
Tryby czasownika — klasa 5
Ćwiczenia i kartkówka →| Tryb | Co wyraża | Jak rozpoznać | Przykład |
|---|---|---|---|
| oznajmujący | stwierdza fakt | ma czasy: przeszły, teraźniejszy, przyszły | piszę, pisałam, będę pisać |
| rozkazujący | polecenie, prośbę, zachętę | 2. osoba, 1. osoba liczby mnogiej albo „niech” | pisz!, piszmy!, niech pisze! |
| przypuszczający | możliwość, życzenie, warunek | cząstka -by z końcówką osobową | pisałabym, pisalibyście |
Przysłówek — klasa 5
Ćwiczenia i kartkówka →| Przymiotnik | Przysłówek | Stopień wyższy | Stopień najwyższy |
|---|---|---|---|
| szybki | szybko | szybciej | najszybciej |
| wesoły | wesoło | weselej | najweselej |
| cichy | cicho | ciszej | najciszej |
| dobry | dobrze | lepiej | najlepiej |
| zły | źle | gorzej | najgorzej |
| — | wczoraj, jutro, dziś | nie stopniują się | — |
Liczebnik — klasa 5
Ćwiczenia i kartkówka →| Rodzaj | Pytanie | Przykłady |
|---|---|---|
| główny | ile? | trzy, dwadzieścia, sto |
| porządkowy | który z kolei? | trzeci, dwudziesty, setny |
| zbiorowy | ile? (o dzieciach, istotach młodych, grupach osób różnej płci) | dwoje, troje, pięcioro |
| ułamkowy | jaka część? | pół, półtora, ćwierć, jedna trzecia |
| nieokreślony | ile? (bez dokładnej liczby) | kilka, kilkanaście, wiele |
Przyimek i spójnik — klasa 5
Ćwiczenia i kartkówka →| Część mowy | Co robi | Przykłady |
|---|---|---|
| przyimek | łączy się z rzeczownikiem albo zaimkiem | w, na, do, z, pod, nad, przed, za, od, o, przez, bez |
| przyimek złożony | powstał z dwóch przyimków | spod, zza, sprzed, ponad, poprzez |
| spójnik bez przecinka | łączy równorzędne wyrazy lub zdania | i, oraz, lub, albo, ani |
| spójnik z przecinkiem | łączy zdania; przecinek stawiamy przed nim | ale, lecz, bo, więc, że, ponieważ, gdy |
Części zdania — klasa 6
Ćwiczenia i kartkówka →| Część zdania | Pytania | Jak podkreślamy | Przykład |
|---|---|---|---|
| podmiot | kto? co? | jedna linia | Kot śpi. |
| orzeczenie | co robi? co się z nim dzieje? | dwie linie | Kot śpi. |
| dopełnienie | pytania przypadków (bez mianownika i wołacza): kogo? czego? komu? czemu? kim? czym? o kim? o czym? | linia przerywana | Czytam książkę. |
| przydawka | jaki? który? czyj? ile? z czego? | linia falista | czerwony długopis |
| okolicznik | gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? w jakim stopniu? | kropka-kreska | Piszę starannie. |
Części mowy — klasa 6
Ćwiczenia i kartkówka →| Część mowy | Odmienna? | Odmienia się przez | Przykład |
|---|---|---|---|
| rzeczownik | tak | przypadki i liczby (rodzaj ma stały) | książka |
| czasownik | tak | osoby, liczby, czasy, rodzaje, tryby | czytam |
| przymiotnik | tak | przypadki, liczby, rodzaje; stopniuje się | ciekawy |
| liczebnik | tak | przypadki, często rodzaje | trzy |
| zaimek | tak (większość) | jak część mowy, którą zastępuje | ona, mój |
| przysłówek | nie | nie odmienia się, ale często stopniuje | szybko |
| przyimek | nie | — | na, pod |
| spójnik | nie | — | i, ale |
| partykuła | nie | — | nie, czy, niech |
| wykrzyknik | nie | — | ach, hej, brr |
Zaimek — klasa 6
Ćwiczenia i kartkówka →| Rodzaj zaimka | Zastępuje | Pytania | Przykłady |
|---|---|---|---|
| rzeczowny | rzeczownik | kto? co? | ja, ty, on, ktoś, nic, kto |
| przymiotny | przymiotnik | jaki? który? czyj? | mój, ten, taki, czyj, który |
| liczebny | liczebnik | ile? | ile, tyle, ileś |
| przysłowny | przysłówek | gdzie? kiedy? jak? | tam, tu, wtedy, tak, gdzieś |
Nieodmienne części mowy — klasa 6
Ćwiczenia i kartkówka →| Część mowy | Zadanie | Przykłady |
|---|---|---|
| przysłówek | określa czasownik, przymiotnik albo przysłówek | szybko, bardzo, wczoraj |
| przyimek | tworzy z rzeczownikiem wyrażenie przyimkowe | w, na, pod, zza, obok |
| spójnik | łączy wyrazy albo zdania | i, ale, więc, że, bo |
| partykuła | przeczy, pyta, rozkazuje, wzmacnia | nie, czy, niech, -że, tylko |
| wykrzyknik | wyraża emocje, woła, naśladuje dźwięki | ach, hej, brr, bum |
Strona czynna i bierna — klasa 6
Ćwiczenia i kartkówka →| Strona | Kto jest podmiotem | Budowa | Przykład |
|---|---|---|---|
| czynna | wykonawca czynności | zwykła forma czasownika | Mama upiekła ciasto. |
| bierna | to, na co czynność jest skierowana | być / zostać + imiesłów bierny | Ciasto zostało upieczone przez mamę. |
| zwrotna | wykonawca, który robi coś sobie | czasownik + się | Tomek myje się. |
Związki wyrazowe — klasa 6
Ćwiczenia i kartkówka →| Związek | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| główny | podmiot + orzeczenie | kot śpi |
| zgody | wyraz podrzędny zmienia formę razem z nadrzędnym | mały kot → małego kota |
| rządu | wyraz nadrzędny narzuca przypadek; podrzędny nie zmienia się razem z nim | czytam książkę → czytałem książkę |
| przynależności | wyraz podrzędny jest nieodmienny (przysłówek, bezokolicznik) | śpi spokojnie, lubi czytać |
Zdania złożone — klasa 6
Ćwiczenia i kartkówka →| Rodzaj | Po czym poznać | Spójniki | Przykład |
|---|---|---|---|
| współrzędnie | zdania są równorzędne, żadne nie określa drugiego | i, oraz, a, ale, lecz, lub, albo, więc, dlatego | Pada deszcz, więc zostajemy w domu. |
| podrzędnie | od zdania nadrzędnego zadajemy pytanie, na które odpowiada podrzędne | że, bo, ponieważ, który, gdy, kiedy, żeby, jeśli | Zostajemy w domu, bo pada deszcz. |
| bezspójnikowe | zdania połączone samym przecinkiem | — | Pada deszcz, zostajemy w domu. |
Zdania złożone współrzędnie — klasa 7
Ćwiczenia i kartkówka →| Rodzaj | Znaczenie | Spójniki | Przykład |
|---|---|---|---|
| łączne | czynności dzieją się razem albo po kolei | i, oraz, także, ani, ni | Wstałem i umyłem zęby. |
| rozłączne | wybór jednej z możliwości | lub, albo, bądź, czy | Zadzwoń albo napisz wiadomość. |
| przeciwstawne | drugie zdanie przeciwstawia się pierwszemu | ale, lecz, a, jednak, natomiast, zaś | Chciałem iść, ale padało. |
| wynikowe | drugie zdanie jest skutkiem pierwszego | więc, zatem, dlatego, toteż | Padało, więc zostałem w domu. |
Zdania złożone podrzędnie — klasa 7
Ćwiczenia i kartkówka →| Zdanie podrzędne | Pytanie | Typowe spójniki | Przykład |
|---|---|---|---|
| podmiotowe | kto? co? | kto, co, który | Kto pyta, nie błądzi. |
| orzecznikowe | kim jest? czym jest? jaki jest? | jaki, kim, czym | Był taki, jakim go zapamiętałam. |
| przydawkowe | jaki? który? czyj? | który, jaki, gdzie, kiedy | Znam miejsce, gdzie rosną grzyby. |
| dopełnieniowe | pytania przypadków (bez mianownika) | że, żeby, czy, co | Wiem, że jutro jest test. |
| okolicznikowe | gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? pod jakim warunkiem? mimo czego? | gdzie, kiedy, bo, żeby, jeśli, chociaż | Zostanę, jeśli mnie poprosisz. |
Imiesłowy — klasa 7
Ćwiczenia i kartkówka →| Imiesłów | Przyrostek | Od jakiego czasownika | Przykład |
|---|---|---|---|
| przymiotnikowy czynny | -ący, -ąca, -ące | niedokonanego | czytający, biegnąca |
| przymiotnikowy bierny | -ny, -ony, -ty | przechodniego (łączy się z biernikiem) | czytany, zrobiony, umyty |
| przysłówkowy współczesny | -ąc | niedokonanego | czytając, biegnąc |
| przysłówkowy uprzedni | -łszy, -wszy | dokonanego | zjadłszy, przeczytawszy |
Imiesłowowy równoważnik zdania — klasa 7
Ćwiczenia i kartkówka →| Krok | Co sprawdzasz | Przykład |
|---|---|---|
| 1 | Czy jest imiesłów -ąc, -łszy, -wszy? | Wracając ze szkoły, spotkałam Olę. |
| 2 | Kto wykonuje czynność z imiesłowu? | wracam — ja |
| 3 | Kto wykonuje czynność z orzeczenia? | spotkałam — ja |
| 4 | Czy to ten sam wykonawca? | tak → zdanie poprawne |
| 5 | Przekształcenie w zdanie podrzędne | Kiedy wracałam ze szkoły, spotkałam Olę. |
Mowa zależna i niezależna — klasa 7
Ćwiczenia i kartkówka →| Typ wypowiedzi | Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|---|
| oznajmienie | Ola powiedziała: „Jestem zmęczona”. | Ola powiedziała, że jest zmęczona. |
| pytanie | Tomek zapytał: „Czy idziesz z nami?” | Tomek zapytał, czy idę z nimi. |
| pytanie z zaimkiem | Mama spytała: „Gdzie byłeś?” | Mama spytała, gdzie byłem. |
| polecenie | Pani powiedziała: „Otwórzcie zeszyty”. | Pani powiedziała, żebyśmy otworzyli zeszyty. |
Słowotwórstwo — klasa 7
Ćwiczenia i kartkówka →| Rodzaj | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| przedrostek | formant przed podstawą | pisać → przepisać |
| przyrostek | formant po podstawie | dom → domek |
| przedrostek i przyrostek | formant z obu stron | okno → podokiennik |
| złożenie | dwa wyrazy połączone wrostkiem -o-, -i-, -y- | długopis, gwiazdozbiór |
| zrost | dwa wyrazy zrośnięte bez wrostka | Wielkanoc, wiarygodny |
| zestawienie | osobne wyrazy o jednym znaczeniu | maszyna do szycia |
Środki stylistyczne — klasa 8
Ćwiczenia i kartkówka →| Środek | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| epitet | określenie rzeczownika, które podkreśla cechę | srebrny księżyc |
| porównanie | zestawienie dwóch rzeczy za pomocą: jak, jakby, niczym, niby | oczy jak gwiazdy |
| przenośnia (metafora) | połączenie wyrazów o nowym, niedosłownym znaczeniu | morze kłopotów |
| uosobienie | nadanie rzeczom lub zjawiskom cech ludzkich | wiatr szepcze |
| ożywienie | nadanie rzeczom cech istot żywych, ale nie ludzkich | chmury pełzną |
| apostrofa | bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś | O morze, zabierz mnie stąd! |
| pytanie retoryczne | pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi | Czyż jest coś piękniejszego? |
| wyraz dźwiękonaśladowczy | naśladuje dźwięk | szum, plusk, kap, kap |
Wypowiedzenia wielokrotnie złożone — klasa 8
Ćwiczenia i kartkówka →| Krok | Co robisz | Na przykładzie |
|---|---|---|
| 1 | podkreśl orzeczenia | wróciłem, gotowała, czytał → trzy zdania |
| 2 | ponumeruj zdania | (1) Kiedy wróciłem, (2) mama gotowała obiad, (3) a tata czytał gazetę |
| 3 | znajdź zdania równorzędne | (2) i (3) — współrzędne przeciwstawne, spójnik „a” |
| 4 | znajdź zdania podrzędne | (1) — okolicznikowe czasu: kiedy gotowała i czytał? |
| 5 | narysuj wykres | (2) — (3) na górze, (1) pod nimi ze strzałką „kiedy?” |
Frazeologia — klasa 8
Ćwiczenia i kartkówka →| Rodzaj | Ośrodek | Przykład | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| wyrażenie | rzeczownik lub przymiotnik, bez czasownika | biały kruk | rzadkość, unikat |
| zwrot | czasownik | pójść po rozum do głowy | zastanowić się, zmądrzeć |
| fraza | całe zdanie | Nie wywołuj wilka z lasu. | nie mów o złym, bo się zdarzy |
| wyrażenie z mitologii | — | syzyfowa praca | praca ciężka i bez końca |
| wyrażenie z Biblii | — | wieża Babel | zamieszanie, pomieszanie języków |