Klasa 6Składnia

Części zdania — klasa 6: ćwiczenia, kartkówka i sprawdzian

Części zdania to role, które wyrazy pełnią w zdaniu: podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka i okolicznik. Każdą rozpoznasz po pytaniu, na które odpowiada — i po tym, jak ją podkreślasz.

pytanie → rola → linia. Tylko tyle!

Co trzeba umieć

Znaleźć orzeczenie, a potem zapytać o podmiot: kto? co? + orzeczenie.
Odróżnić dopełnienie (pytania przypadków) od okolicznika (gdzie? kiedy? jak?).
Rozpoznać przydawkę — zawsze określa rzeczownik.
Nazwać rodzaj okolicznika: miejsca, czasu, sposobu, celu, przyczyny.
Podkreślić każdą część zdania właściwą linią.

Ściąga: pytania i linie

Ściąga do druku

Część zdania	Pytania	Jak podkreślamy	Przykład
podmiot	kto? co?	jedna linia	Kot śpi.
orzeczenie	co robi? co się z nim dzieje?	dwie linie	Kot śpi.
dopełnienie	pytania przypadków (bez mianownika i wołacza): kogo? czego? komu? czemu? kim? czym? o kim? o czym?	linia przerywana	Czytam książkę.
przydawka	jaki? który? czyj? ile? z czego?	linia falista	czerwony długopis
okolicznik	gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? w jakim stopniu?	kropka-kreska	Piszę starannie.

Rodzaje okoliczników: miejsca (gdzie? dokąd? skąd?), czasu (kiedy? jak długo? jak często?), sposobu (jak?), celu (po co? w jakim celu?), przyczyny (dlaczego? z jakiego powodu?).

Ćwiczenie interaktywne

Rozbiór na kolorowo

Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.

Zdania i rozwiązania

Części zdania

Mój (przydawka) starszy (przydawka) brat (podmiot) szybko (okolicznik) rozwiązał (orzeczenie) trudne (przydawka) zadanie (dopełnienie) .
Wczoraj (okolicznik) babcia (podmiot) upiekła (orzeczenie) pyszny (przydawka) sernik (dopełnienie) .
Ola (podmiot) często (okolicznik) pożycza (orzeczenie) Kasi (dopełnienie) kolorowe (przydawka) flamastry (dopełnienie) .
Trzej (przydawka) chłopcy (podmiot) głośno (okolicznik) śpiewali (orzeczenie) wesołą (przydawka) piosenkę (dopełnienie) .
W sobotę (okolicznik) cała (przydawka) klasa (podmiot) pojechała (orzeczenie) do muzeum (okolicznik) .
Tomek (podmiot) napisał (orzeczenie) list (dopełnienie) do babci (dopełnienie) .

Rodzaj okolicznika

Z powodu deszczu (okolicznik przyczyny) zostaliśmy w domu (okolicznik miejsca) .
Wieczorem (okolicznik czasu) poszłam do sklepu (okolicznik miejsca) po chleb (okolicznik celu) .
Babcia mówi powoli (okolicznik sposobu) i wyraźnie (okolicznik sposobu) .
Ze zmęczenia (okolicznik przyczyny) zasnął na kanapie (okolicznik miejsca) .
Jutro (okolicznik czasu) wyjeżdżamy nad morze (okolicznik miejsca) na odpoczynek (okolicznik celu) .

Na czerwono

Pułapki z kartkówki

„Wczoraj padał deszcz.” Podmiot: wczoraj deszcz Pytamy: kto? co? padał. „Wczoraj” odpowiada na pytanie kiedy? — to okolicznik czasu.

„Piszę list do babci.” Do babci to: okolicznik dopełnienie Piszę do kogo? — do babci. To pytanie przypadku z przyimkiem, a nie gdzie? ani kiedy?

„Idę na spacer z psem.” Orzeczenie: na spacer idę Orzeczenie to zwykle czasownik w formie osobowej. „Na spacer” odpowiada na pytanie po co? — okolicznik celu.

Kartkówka i sprawdzian do druku

Podgląd: Części zdania i związki wyrazów — kartkówka, polski kl. 6, grupa A

Grupa A za darmo

Części zdania i związki wyrazów — kartkówka, klasa 6

PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.

Pobierz grupę A (PDF) Pozostałe grupy · 3,90 zł

Sprawdzian · klasa 6Wypowiedzenia i zdania złożone3,90 zł

Kartkówka · klasa 6Wypowiedzenia3,90 zł

Kartkówka · klasa 8Części zdania i związki wyrazowe3,90 zł

Dla nauczyciela

Rozbiór na kolorowo działa na tablicy interaktywnej: wyświetl zdanie, a uczniowie po kolei wskazują role wyrazów. Drugi tryb ćwiczy rodzaje okoliczników. Kartkówka ma kilka grup o tym samym poziomie trudności, więc nikt nie spisze od sąsiada.

Pytania

Jak szybko znaleźć podmiot w zdaniu?

Najpierw znajdź orzeczenie, czyli czasownik w formie osobowej. Potem zapytaj: kto? co? + orzeczenie. Odpowiedź to podmiot.

Czym różni się dopełnienie od okolicznika?

Dopełnienie odpowiada na pytania przypadków (kogo? czego? komu? czym? o czym?), okolicznik — na pytania o okoliczności (gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co?). „Piszę do babci” — do kogo? (dopełnienie), „idę do szkoły” — dokąd? (okolicznik).

Czy liczebnik może być przydawką?

Tak. W zdaniu „Trzej chłopcy śpiewali” liczebnik „trzej” określa rzeczownik (ilu chłopców?), więc jest przydawką.

Na jakie pytania odpowiada okolicznik?

Na pytania o okoliczności czynności: gdzie? dokąd? skąd? (miejsca), kiedy? jak długo? jak często? (czasu), jak? (sposobu), po co? (celu), dlaczego? (przyczyny). Najczęstsze rodzaje to okoliczniki miejsca (gdzie? dokąd? skąd?), czasu (kiedy? jak długo? jak często?), sposobu (jak?), celu (po co?) i przyczyny (dlaczego?).