Środki stylistyczne — klasa 8: ćwiczenia, kartkówka i sprawdzian
Środki stylistyczne to sposoby, dzięki którym tekst staje się obrazowy i wyrazisty: epitet, porównanie, przenośnia, uosobienie, ożywienie, apostrofa, pytanie retoryczne, wyrazy dźwiękonaśladowcze. Na egzaminie ósmoklasisty trzeba je rozpoznać i nazwać ich funkcję.
nazwij środek + powiedz, po co tam jest
Co trzeba umieć
- Rozpoznać epitet, porównanie i przenośnię (metaforę).
- Odróżnić uosobienie (cechy ludzkie) od ożywienia (cechy istot żywych).
- Rozpoznać apostrofę, pytanie retoryczne i wykrzyknienie.
- Wskazać wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienia i zgrubienia.
- Określić funkcję środka: co podkreśla, jaki nastrój tworzy.
Ściąga: środki stylistyczne
Ściąga do druku| Środek | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| epitet | określenie rzeczownika, które podkreśla cechę | srebrny księżyc |
| porównanie | zestawienie dwóch rzeczy za pomocą: jak, jakby, niczym, niby | oczy jak gwiazdy |
| przenośnia (metafora) | połączenie wyrazów o nowym, niedosłownym znaczeniu | morze kłopotów |
| uosobienie | nadanie rzeczom lub zjawiskom cech ludzkich | wiatr szepcze |
| ożywienie | nadanie rzeczom cech istot żywych, ale nie ludzkich | chmury pełzną |
| apostrofa | bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś | O morze, zabierz mnie stąd! |
| pytanie retoryczne | pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi | Czyż jest coś piękniejszego? |
| wyraz dźwiękonaśladowczy | naśladuje dźwięk | szum, plusk, kap, kap |
Rozbiór na kolorowo
Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.
Zdania i rozwiązania
Środek stylistyczny
- Nad cichym jeziorem (epitet) wisiał księżyc okrągły jak talerz (porównanie) .
- Wiatr opowiadał drzewom (uosobienie) stare historie, a deszcz bębnił: kap, kap (wyraz dźwiękonaśladowczy) .
- O lato, wróć do nas! (apostrofa) Czy można nie kochać wakacji? (pytanie retoryczne)
- Mama ma złote serce (przenośnia) , a jej uśmiech świeci niczym słońce (porównanie) .
- Mgła pełzła po łąkach (ożywienie) , a pod stopami chrzęściły szeleszczące liście (epitet) .
- Morze trosk (przenośnia) zalało moje myśli.
Pułapki z kartkówki
Kartkówka i sprawdzian do druku
Środki stylistyczne: epitet, porównanie, uosobienie — kartkówka, klasa 8
PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.
Dla nauczyciela
Na egzaminie samo nazwanie środka to często połowa punktu — druga połowa to funkcja. Warto ćwiczyć zdanie-szablon: „Środek X podkreśla…, buduje nastrój…, pozwala zobaczyć…”. Wszystkie przykłady w rozbiorze są autorskie, więc można je swobodnie przenieść na kartkówkę.
Pytania
Jakie są najważniejsze środki stylistyczne?
Epitet, porównanie, przenośnia (metafora), uosobienie, ożywienie, apostrofa, pytanie retoryczne, wykrzyknienie, wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienia i zgrubienia.
Czym różni się porównanie od przenośni?
Porównanie zestawia dwie rzeczy za pomocą słów jak, jakby, niczym (oczy jak gwiazdy). Przenośnia łączy wyrazy tak, że powstaje nowe znaczenie, bez słowa „jak” (gwiazdy jej oczu).
Czym różni się uosobienie od ożywienia?
Uosobienie nadaje rzeczom i zjawiskom cechy ludzkie (wiatr szepcze), ożywienie — cechy istot żywych, ale nie ludzi (chmury pełzną).
Jak napisać funkcję środka stylistycznego?
Powiedz, co środek robi w tekście: podkreśla cechę, buduje nastrój, przybliża obraz, wyraża emocje. Przykład: epitet „srebrny księżyc” podkreśla blask i tworzy spokojny, nocny nastrój.