Zdania złożone podrzędnie — klasa 7: ćwiczenia, kartkówka i sprawdzian
W zdaniu złożonym podrzędnie jedno zdanie (podrzędne) określa drugie (nadrzędne) i pełni w nim rolę części zdania. Dlatego zdania podrzędne nazywamy jak części zdania: podmiotowe, orzecznikowe, przydawkowe, dopełnieniowe i okolicznikowe.
zdanie podrzędne = część zdania w przebraniu
Co trzeba umieć
- Wskazać zdanie nadrzędne i zadać od niego pytanie do podrzędnego.
- Nazwać rodzaj zdania podrzędnego po pytaniu.
- Odróżnić zdanie przydawkowe (który? jaki?) od dopełnieniowego (co? o czym?).
- Nazwać rodzaj zdania okolicznikowego: miejsca, czasu, sposobu, przyczyny, celu, warunku, przyzwolenia.
- Narysować wykres: zdanie podrzędne pod nadrzędnym, połączone strzałką z pytaniem.
Ściąga: rodzaje zdań podrzędnych
Ściąga do druku| Zdanie podrzędne | Pytanie | Typowe spójniki | Przykład |
|---|---|---|---|
| podmiotowe | kto? co? | kto, co, który | Kto pyta, nie błądzi. |
| orzecznikowe | kim jest? czym jest? jaki jest? | jaki, kim, czym | Był taki, jakim go zapamiętałam. |
| przydawkowe | jaki? który? czyj? | który, jaki, gdzie, kiedy | Znam miejsce, gdzie rosną grzyby. |
| dopełnieniowe | pytania przypadków (bez mianownika) | że, żeby, czy, co | Wiem, że jutro jest test. |
| okolicznikowe | gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? pod jakim warunkiem? mimo czego? | gdzie, kiedy, bo, żeby, jeśli, chociaż | Zostanę, jeśli mnie poprosisz. |
Zdania okolicznikowe: miejsca (gdzie?), czasu (kiedy?), sposobu (jak?), przyczyny (dlaczego?), celu (po co?), warunku (pod jakim warunkiem?), przyzwolenia (mimo czego?).
Rozbiór na kolorowo
Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.
Zdania i rozwiązania
Rodzaj zdania podrzędnego
- To jest książka, którą dostałam od babci. (przydawkowe)
- Mama powiedziała, że wrócimy wieczorem. (dopełnieniowe)
- Kiedy zadzwonił dzwonek, (okolicznikowe) uczniowie wybiegli z klasy.
- Kto pyta, (podmiotowe) nie błądzi.
- Zostanę w domu, bo boli mnie gardło. (okolicznikowe)
- Pytałem, czy przyjdziesz na urodziny. (dopełnieniowe)
- Chłopiec był taki, jakim go opisałaś. (orzecznikowe)
Rodzaj okolicznikowego
- Uczę się, żeby zdać egzamin. (okolicznikowe celu)
- Jeśli będzie ładnie, (okolicznikowe warunku) pojedziemy nad jezioro.
- Poszedł na trening, chociaż był zmęczony. (okolicznikowe przyzwolenia)
- Mówił tak, jakby nic się nie stało. (okolicznikowe sposobu)
- Zostaliśmy w środku, ponieważ zaczęło lać. (okolicznikowe przyczyny)
- Gdy skończyłem lekcje, (okolicznikowe czasu) wyszedłem na boisko.
- Usiądź tam, gdzie jest wolne miejsce. (okolicznikowe miejsca)
Pułapki z kartkówki
Kartkówka i sprawdzian do druku
Zdania złożone i mowa zależna — sprawdzian, klasa 7
PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.
Dla nauczyciela
Najskuteczniejsza metoda: zamienić zdanie podrzędne na jedną część zdania („Wiem, że jutro jest test” → „Wiem o teście” — dopełnienie). Wtedy nazwa zdania podrzędnego narzuca się sama. Rozbiór ma dwa tryby: rodzaj zdania podrzędnego i rodzaj zdania okolicznikowego.
Pytania
Jakie są rodzaje zdań podrzędnych?
Podmiotowe, orzecznikowe, przydawkowe, dopełnieniowe i okolicznikowe. Okolicznikowe dzielą się na zdania miejsca, czasu, sposobu, przyczyny, celu, warunku i przyzwolenia.
Jak rozpoznać zdanie przydawkowe?
Określa rzeczownik ze zdania nadrzędnego i odpowiada na pytanie jaki? który? czyj?: Mam psa (jakiego?), który umie aportować.
Czym różni się zdanie dopełnieniowe od przydawkowego?
Dopełnieniowe odpowiada na pytanie przypadka postawione od czasownika (wiem co? — że…), przydawkowe — na pytanie jaki? który? postawione od rzeczownika.
Jak narysować wykres zdania złożonego podrzędnie?
Zdanie nadrzędne rysujemy wyżej, podrzędne niżej. Łączy je strzałka od nadrzędnego do podrzędnego, przy której zapisujemy pytanie.