Klasa 5Nauka o języku

Tryby czasownika — klasa 5: ćwiczenia, kartkówka i sprawdzian

Tryb czasownika mówi, jak mówiący traktuje czynność: czy ją stwierdza (tryb oznajmujący), wydaje polecenie (tryb rozkazujący), czy mówi o czymś możliwym albo wymarzonym (tryb przypuszczający).

-by = przypuszczam, ! = rozkazuję

Co trzeba umieć

Rozpoznać tryb oznajmujący: czytam, czytałem, będę czytać.
Rozpoznać tryb rozkazujący: czytaj!, czytajmy!, niech czyta!
Rozpoznać tryb przypuszczający z cząstką -by: czytałbym, czytalibyśmy.
Utworzyć formy trybu rozkazującego i przypuszczającego od podanego czasownika.
Pamiętać, że czasy (przeszły, teraźniejszy, przyszły) ma tylko tryb oznajmujący.

Ściąga: trzy tryby

Ściąga do druku

Tryb	Co wyraża	Jak rozpoznać	Przykład
oznajmujący	stwierdza fakt	ma czasy: przeszły, teraźniejszy, przyszły	piszę, pisałam, będę pisać
rozkazujący	polecenie, prośbę, zachętę	2. osoba, 1. osoba liczby mnogiej albo „niech”	pisz!, piszmy!, niech pisze!
przypuszczający	możliwość, życzenie, warunek	cząstka -by z końcówką osobową	pisałabym, pisalibyście

Cząstka -by dołącza do formy czasu przeszłego: zrobił → zrobiłby, poszła → poszłaby, zrobili → zrobilibyśmy.

Ćwiczenie interaktywne

Rozbiór na kolorowo

Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.

Zdania i rozwiązania

Tryb

Zamknij (rozkazujący) okno, bo wieje (oznajmujący) .
Niech Tomek przyniesie (rozkazujący) krzesło.
Wczoraj czytałam (oznajmujący) książkę, a jutro będę pisać (oznajmujący) recenzję.
Chodźmy (rozkazujący) na spacer! Potem zjedlibyśmy (przypuszczający) lody.
Czy pomógłbyś (przypuszczający) mi? Sama nie dam (oznajmujący) rady.
Pojechałabym (przypuszczający) nad morze, ale pracuję (oznajmujący) w wakacje.

Na czerwono

Pułapki z kartkówki

„Chciałabym, żebyś przyszłeś.” żebyś przyszłeś żebyś przyszedł Końcówka osobowa jest już w „żebyś”, więc czasownik ma formę bez niej: przyszedł.

„Niech idzie.” Tryb: oznajmujący rozkazujący „Niech” + czasownik tworzy tryb rozkazujący dla 3. osoby: niech idzie, niech idą.

„Pomóż mi.” Tryb: przypuszczający rozkazujący To prośba w 2. osobie, więc tryb rozkazujący. Przypuszczający brzmiałby: pomógłbyś mi?

Kartkówka i sprawdzian do druku

Podgląd: Głoski, tryby czasownika, ę i ą — sprawdzian, polski kl. 5, grupa A

Grupa A za darmo

Głoski, tryby czasownika, ę i ą — sprawdzian, klasa 5

PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.

Pobierz grupę A (PDF) Pozostałe grupy · 3,90 zł

Kartkówka · klasa 5Formy osobowe i nieosobowe czasownika3,90 zł

Kartkówka · klasy 4–6Czasownik: osoba, liczba, czas3,90 zł

Dla nauczyciela

Tryby dobrze ćwiczy się na trzech tekstach: przepisie kuchennym (tryb rozkazujący), opowieści o wczorajszym dniu (oznajmujący) i liście marzeń „Gdybym wygrał konkurs…” (przypuszczający). W rozbiorze klikalne są tylko czasowniki.

Pytania

Jakie są tryby czasownika?

Trzy: oznajmujący (piszę), rozkazujący (pisz!) i przypuszczający (pisałbym).

Jak rozpoznać tryb przypuszczający?

Po cząstce -by z końcówką osobową: zrobiłbym, zrobiłabyś, zrobilibyśmy. Wyraża możliwość, życzenie albo warunek.

Jak utworzyć tryb rozkazujący?

Dla 2. osoby: czytaj!, pisz!, idź!; dla 1. osoby liczby mnogiej: czytajmy!, piszmy!; dla 3. osoby z „niech”: niech czyta, niech piszą.

Czy tryb rozkazujący ma czasy?

Nie. Czasy (przeszły, teraźniejszy, przyszły) ma tylko tryb oznajmujący.