Odmiana przez przypadki — klasa 4: przykłady, ćwiczenia i kartkówka
Odmiana przez przypadki (deklinacja) to zmienianie formy rzeczownika, przymiotnika, liczebnika i zaimka zależnie od tego, jaką rolę pełni w zdaniu. W języku polskim jest siedem przypadków i każdy ma swoje pytania.
Mama Daje Cukierki Bardzo Niegrzecznym Małym Wnukom
Co trzeba umieć
- Wymienić siedem przypadków po kolei i podać ich pytania.
- Odmienić rzeczownik w liczbie pojedynczej i mnogiej.
- Rozpoznać przypadek wyrazu w zdaniu, zadając pytanie od innego wyrazu.
- Zauważyć, że po przeczeniu biernik zamienia się w dopełniacz: mam kota — nie mam kota.
- Pamiętać, że wołacz służy do zwracania się do kogoś: Mamo!, Tomku!
Ściąga: pytania przypadków
Ściąga do drukuPrzykład: rzeczownik kot.
| Przypadek | Pytania | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| mianownik | kto? co? (jest) | kot | koty |
| dopełniacz | kogo? czego? (nie ma) | kota | kotów |
| celownik | komu? czemu? (się przyglądam) | kotu | kotom |
| biernik | kogo? co? (widzę) | kota | koty |
| narzędnik | (z) kim? (z) czym? (idę) | kotem | kotami |
| miejscownik | o kim? o czym? (myślę) | kocie | kotach |
| wołacz | o! (zwracamy się) | kocie! | koty! |
Słowa w nawiasach to pytania pomocnicze. Dopowiedz je, gdy przypadek trudno usłyszeć: „nie ma kota”, „widzę kota”.
Rozbiór na kolorowo
Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.
Zdania i rozwiązania
Przypadek
- Ola (mianownik) pisze list (biernik) do babci (dopełniacz) .
- Tomku (wołacz) , podaj kotu (celownik) miskę (biernik) !
- Rozmawiamy o wakacjach (miejscownik) z mamą (narzędnik) .
- Nie mam zeszytu (dopełniacz) .
- Dzieci (mianownik) jeżdżą rowerami (narzędnik) po parku (miejscownik) .
- Przyglądam się chmurom (celownik) na niebie (miejscownik) .
Pułapki z kartkówki
Kartkówka i sprawdzian do druku
Rzeczownik: rodzaj, liczba, przypadki — kartkówka, klasy 4–6
PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.
Dla nauczyciela
Zabawa „przypadkowa piłka”: rzucasz piłkę, mówisz rzeczownik i przypadek, uczeń odpowiada formą. W rozbiorze uczniowie muszą zadać pytanie od innego wyrazu w zdaniu — a to właśnie najtrudniejsza umiejętność na kartkówce.
Pytania
Jakie są przypadki i ich pytania?
Mianownik (kto? co?), dopełniacz (kogo? czego?), celownik (komu? czemu?), biernik (kogo? co?), narzędnik (z kim? z czym?), miejscownik (o kim? o czym?) i wołacz (o!).
Jak zapamiętać kolejność przypadków?
Pomaga zdanie, w którym słowa zaczynają się od pierwszych liter przypadków: Mama Daje Cukierki Bardzo Niegrzecznym Małym Wnukom — M, D, C, B, N, M, W.
Jak odróżnić mianownik od biernika?
Dopowiedz zdanie pomocnicze: „jest kot” — mianownik, „widzę kota” — biernik. W zdaniu mianownik to zwykle podmiot, a biernik — dopełnienie.
Które części mowy odmieniają się przez przypadki?
Rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki i większość zaimków. Czasowniki odmieniają się przez osoby, a nie przez przypadki.