Wyrazy pokrewne i rodzina wyrazów — klasa 5: karty pracy, ćwiczenia, kartkówka i sprawdzian
Wyrazy pokrewne to wyrazy, które mają wspólną część — rdzeń — i są ze sobą związane znaczeniem: las, leśny, leśniczy. Razem tworzą rodzinę wyrazów. Pokrewieństwo pomaga też w ortografii, bo wyraz z rodziny często wyjaśnia pisownię.
wspólny rdzeń + wspólne znaczenie
Co jest na sprawdzianie z wyrazów pokrewnych (klasa 5)
- rozpoznanie wyrazów pokrewnych: wspólny rdzeń i znaczenie,
- układanie rodziny wyrazów do podanego wyrazu,
- wskazywanie rdzenia i oboczności (ręka — ręczny),
- pułapki podobnego zapisu i uzasadnianie pisowni wyrazem pokrewnym.
da się wyjaśnić jeden wyraz drugim? to rodzina
Klasa 5 — wszystkie kartkówki i sprawdziany z polskiego
22 tytuły · grupy B–E z kluczami · 336 stron. Pobierasz od razu po zakupie i drukujesz, ile potrzebujesz.
osobno 64,80 zł29,90 zł−54%
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Sam dział: Słowotwórstwo, frazeologia, środki — 8 arkuszy, klasy 5–8 · 17,90 zł →Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć! 37 tematów z ćwiczeniem online · 265 kartkówek i sprawdzianów z polskiego w sklepie · każda w grupach A–E z kluczem
Co trzeba umieć
- Rozpoznać wyrazy pokrewne: wspólny rdzeń i związek znaczeniowy.
- Ułożyć rodzinę wyrazów do podanego wyrazu.
- Wskazać rdzeń, także gdy zmienia się w obocznościach (ręka — ręczny — rączka).
- Odróżnić wyrazy pokrewne od wyrazów tylko podobnych w zapisie (kot — kotlet).
- Uzasadnić pisownię wyrazem pokrewnym (stół — stoły, morze — morski).
Ściąga: rodzina wyrazów
Ściąga do druku| Pojęcie | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| wyrazy pokrewne | mają wspólny rdzeń i są związane znaczeniem | las, leśny, leśniczy, zalesić |
| rodzina wyrazów | wszystkie wyrazy pokrewne do danego wyrazu | szkoła, szkolny, szkółka, przedszkole |
| rdzeń | wspólna, najważniejsza część wyrazów z rodziny | las- / les- |
| oboczność | wymiana głosek w rdzeniu | ręka — ręczny — rączka (k : cz, ę : ą) |
| pułapka | podobny zapis, ale inne znaczenie — to nie rodzina | kot — kotlet, ręka — rekin |
| ortografia | wyraz pokrewny wyjaśnia pisownię | stół — stoły, morze — morski, drożny — droga |
Budowę słowotwórczą (wyraz podstawowy, temat, formant) poznasz dokładniej w klasie 7 — strona Słowotwórstwo.
Zadania z rozwiązaniem
Ułóż rodzinę wyrazu szkoła (cztery wyrazy) i wskaż rdzeń.Rozwiązanie
- Szukam wyrazów związanych znaczeniem ze szkołą: szkolny, szkółka, szkolić, przedszkole.
- Wspólna część to rdzeń, który zmienia się w obocznościach: szkoł- / szkol- / szkół-.
Odpowiedź: np. szkolny, szkółka, szkolić, przedszkole; rdzeń: szkoł- (szkol-, szkół-).
Który wyraz nie należy do rodziny: dom, domek, domowy, domino?Rozwiązanie
- Domek to mały dom, domowy — związany z domem.
- Domino to gra — tylko zapis jest podobny, znaczenie nie ma związku z domem.
Odpowiedź: domino.
Uzasadnij pisownię wyrazem pokrewnym: stół, morze, drożny.Rozwiązanie
- stół → stoły (ó wymienia się na o),
- morze → morski (rz wymienia się na r),
- drożny → droga (ż wymienia się na g).
Odpowiedź: stoły, morski, droga.
Rozbiór na kolorowo
Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.
Zdania i rozwiązania
Pokrewieństwo
- Rodzina wyrazu las: leśniczy (wyraz pokrewny) lasso (wyraz niepokrewny) zalesić (wyraz pokrewny)
- Rodzina wyrazu woda: wodny (wyraz pokrewny) wodzić (wyraz niepokrewny) wodospad (wyraz pokrewny)
- Rodzina wyrazu kot: kotek (wyraz pokrewny) kotlet (wyraz niepokrewny) kocur (wyraz pokrewny)
- Rodzina wyrazu ręka: rączka (wyraz pokrewny) rekin (wyraz niepokrewny) poręcz (wyraz pokrewny)
- Rodzina wyrazu morze: morski (wyraz pokrewny) morela (wyraz niepokrewny) nadmorski (wyraz pokrewny)
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Pułapki z kartkówki
Karty pracy do wydruku — wyrazy pokrewne i rodzina wyrazów
Zestawy kart z kluczem w PDF: na lekcję, do pracy w domu albo na zastępstwo. Cena ze sklepu, plik od razu po zapłacie.
Kartkówka i sprawdzian do druku
Budowa słowotwórcza wyrazu — kartkówka, klasa 7
PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Od darmowej próbki do całego roku
Każdy szczebel to prawdziwy produkt i cena ze sklepu. Zacznij od grupy A, dokup tyle, ile potrzebujesz.
- 1Grupa A „Budowa słowotwórcza wyrazu”0 zł
- 2Kartkówka „Budowa słowotwórcza wyrazu”, grupy B–E3,90 zł
- 3Cały dział (karty pracy)17,90 zł
- 4Cały rok: klasa 529,90 zł
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Dla nauczyciela
Uczniowie często łączą wyrazy tylko po zapisie. Pomaga test znaczenia: „czy da się wyjaśnić jeden wyraz drugim?” (leśniczy — ten, kto opiekuje się lasem; kotlet — nie da się wyjaśnić kotem). Wszystkie przykłady w ćwiczeniu są autorskie.
Pytania
Co to są wyrazy pokrewne?
To wyrazy, które mają wspólny rdzeń i są związane znaczeniem, np. las, leśny, leśniczy, zalesić.
Co to jest rodzina wyrazów?
To grupa wszystkich wyrazów pokrewnych, np. rodzina wyrazu szkoła: szkolny, szkółka, szkolić, przedszkole.
Jak znaleźć rdzeń wyrazu?
Ułóż kilka wyrazów pokrewnych i znajdź część, która powtarza się we wszystkich. Pamiętaj, że w rdzeniu mogą wymieniać się głoski (oboczności): ręka — ręczny — rączka.
Do czego przydają się wyrazy pokrewne w ortografii?
Wyraz z rodziny często wyjaśnia pisownię: ó wymienia się na o (stół — stoły), rz na r (morze — morski), ż na g (drożny — droga).