Fonetyka — klasa 8: ćwiczenia, kartkówka i sprawdzian
Fonetyka bada głoski, czyli dźwięki mowy. W klasie 8 wraca przed egzaminem w trzech zadaniach: rozpoznaj rodzaj głoski, wyjaśnij, dlaczego wymawiamy inaczej, niż piszemy (upodobnienia), i wskaż sylabę akcentowaną.
piszemy „łódka”, mówimy [łutka]
Klasa 8 i E8 — wszystkie kartkówki i sprawdziany z polskiego
58 tytułów · grupy B–E z kluczami · 1259 stron. Pobierasz od razu po zakupie i drukujesz, ile potrzebujesz.
osobno 169,20 zł75,90 zł−55%
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski · materiały przygotowuje zespół Nie każ mu liczyć! 35 tematów z ćwiczeniem online · 258 kartkówek i sprawdzianów z polskiego w sklepie · każda w grupach A–E z kluczem
Co trzeba umieć
- Podzielić głoski na dźwięczne i bezdźwięczne, ustne i nosowe, twarde i miękkie.
- Rozpoznać upodobnienie wsteczne (wpływa głoska następna) i postępowe (wpływa głoska poprzednia).
- Wyjaśnić ubezdźwięcznienie w wygłosie (na końcu wyrazu): chleb → [chlep].
- Wskazać akcent na przedostatniej sylabie i znać wyjątki (matematyka, zrobiliśmy, zrobiłbym).
- Odróżnić liczbę liter od liczby głosek (szczypce, dziecko).
Ściąga: upodobnienia i akcent
Ściąga do druku| Zjawisko | Na czym polega | Przykład (wymowa) |
|---|---|---|
| upodobnienie wsteczne | głoska zmienia się pod wpływem następnej | łódka [łutka], prośba [proźba] |
| upodobnienie postępowe | głoska zmienia się pod wpływem poprzedniej | krzak [kszak], kwiat [kfjat] |
| ubezdźwięcznienie w wygłosie | dźwięczna na końcu wyrazu brzmi bezdźwięcznie | chleb [chlep], róg [ruk] |
| uproszczenie grupy spółgłoskowej | w trudnej grupie spółgłosek jedna znika w wymowie | jabłko [japko] |
| akcent zwykły | na przedostatnią sylabę | szko-ła, ze-szy-ty |
| akcent na 3. od końca | -yka, -ika z greki i łaciny; 1. i 2. os. lm czasu przeszłego | ma-te-ma-ty-ka, by-li-śmy |
| akcent na 4. od końca | tryb przypuszczający w liczbie mnogiej | zro-bi-li-by-śmy |
Zadania z rozwiązaniem
Jakie upodobnienie zachodzi w wyrazie łódka?Rozwiązanie
- Wymawiamy [łutka] — d brzmi jak [t].
- Na [t] wpływa następna głoska bezdźwięczna [k], więc zmiana idzie od tyłu do przodu.
Odpowiedź: Upodobnienie wsteczne pod względem dźwięczności (ubezdźwięcznienie).
Jakie upodobnienie zachodzi w wyrazie krzak?Rozwiązanie
- Wymawiamy [kszak] — rz brzmi jak [sz].
- Zmianę wywołuje poprzedzająca bezdźwięczna głoska [k] → upodobnienie postępowe.
Odpowiedź: Upodobnienie postępowe pod względem dźwięczności.
Na którą sylabę pada akcent: matematyka, zrobilibyśmy?Rozwiązanie
- Wyrazy zakończone na -yka, -ika pochodzenia greckiego i łacińskiego akcentujemy na trzecią sylabę od końca: ma-te-ma-ty-ka.
- Formy trybu przypuszczającego w liczbie mnogiej: na czwartą sylabę od końca: zro-bi-li-byś-my.
Odpowiedź: matematyka — trzecia od końca (te), zrobilibyśmy — czwarta od końca (bi).
Rozbiór na kolorowo
Kliknij słowo i wybierz odpowiedź. Dobra odpowiedź zaznaczy się kolorem albo właściwą linią, zła dostanie poprawkę na czerwono.
Zdania i rozwiązania
Zjawisko fonetyczne
- Tata kupił chleb (ubezdźwięcznienie w wygłosie) i ławkę (upodobnienie wsteczne) do ogrodu.
- Trzy (upodobnienie postępowe) kwiaty (upodobnienie postępowe) stały na stole (bez zmian) .
- Prośba (upodobnienie wsteczne) brata była krótka.
- W ogródku (upodobnienie wsteczne) rośnie stary dąb (ubezdźwięcznienie w wygłosie) .
- Przyjaciel (upodobnienie postępowe) przyszedł we wtorek (upodobnienie wsteczne) .
- Mama (bez zmian) zgubiła róg (ubezdźwięcznienie w wygłosie) od szalika.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Pułapki z kartkówki
Kartkówka i sprawdzian do druku
Fonetyka i akcent — kartkówka, klasa 8
PDF do wydruku z kluczem odpowiedzi. Grupa A jest bezpłatna, pozostałe grupy do pracy z całą klasą są w sklepie.
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Od darmowej próbki do całego roku
Każdy szczebel to prawdziwy produkt i cena ze sklepu. Zacznij od grupy A, dokup tyle, ile potrzebujesz.
- 1Grupa A „Fonetyka i akcent”0 zł
- 2Kartkówka „Fonetyka i akcent”, grupy B–E3,90 zł
- 3Cały rok: klasa 8 i E875,90 zł
PDF od razu po zapłacie · BLIK · bez konta · faktura dla szkoły
Dla nauczyciela
Uczniowie najczęściej mylą kierunek upodobnienia. Pomaga pytanie: która głoska „zaraziła” sąsiadkę — ta po niej (wsteczne) czy ta przed nią (postępowe)? Wszystkie przykłady w ćwiczeniu są autorskie. Temat głosek z klasy 4 rozwija strona <a href="/klasa-4/gloski-litery-i-sylaby/">Głoski, litery i sylaby</a>.
Pytania
Co to jest upodobnienie wsteczne?
To zmiana głoski pod wpływem głoski, która stoi po niej. W wyrazie „łódka” bezdźwięczne „k” sprawia, że „d” brzmi jak [t]: [łutka].
Co to jest upodobnienie postępowe?
To zmiana głoski pod wpływem głoski, która stoi przed nią. W wyrazie „krzak” bezdźwięczne „k” sprawia, że „rz” brzmi jak [sz]: [kszak].
Na którą sylabę pada akcent w języku polskim?
Zwykle na przedostatnią. Wyjątki: wyrazy na -yka, -ika z greki i łaciny (matematyka), 1. i 2. osoba liczby mnogiej czasu przeszłego (byliśmy) — na trzecią od końca; tryb przypuszczający w liczbie mnogiej (zrobilibyśmy) — na czwartą od końca.
Czym różni się głoska od litery?
Litera to znak pisany, głoska — dźwięk mowy. Czasem dwie litery oznaczają jedną głoskę (sz, cz, ch), a czasem litera „i” tylko zmiękcza głoskę i nie jest osobnym dźwiękiem (kiosk).